Menu
De Millenniumbug en ons digitaal erfgoed
Digitalisering
maandag 17 juni 2024
Geschreven door: Florian Van de Walle

Eind jaren negentig deed zich een merkwaardig cultureel fenomeen voor. Bij recente verwerking van een organisatiearchief in Liberas kwamen een aantal getuigen van deze periode naar boven.  Bij het naderen van het jaar 2000 merkten computerdeskundigen op dat veel IT-systemen bij de overgang van oud naar nieuw wel eens probleem zouden kunnen ondervinden doordat veel software niet was voorzien op de wisseling van de eeuw. Bij de wisseling van het millennium zou de datum van  veel computersystemen met andere woorden verspringen van 31-12-99 naar 01-01-00.

Een ietwat overdreven voorstelling van de millenniumbug (gegeneerd met Dall-E3 via Bing AI).

Party like it’s 1999

De millenniumbug kreeg uitgebreid aandacht in de media. Er werd gespeculeerd over verkeerslichten die op hol zouden slaan, geldtransacties die in de war zouden raken en voorraadsystemen die zouden falen. Bij sommigen was de millennial angst zelfs zo groot dat ze vreesden dat vliegtuigen niet veilig zouden zijn. Uiteindelijk liep het allemaal niet zo’n vaart. Hoewel bedrijven en overheden zeker reden hadden tot bezorgdheid, konden mogelijke problemen worden aangepakt met de juiste voorbereiding. Eind jaren negentig was er dus een groeiend maatschappelijk bewustzijn met betrekking tot IT en data. In de archieven van Liberas zijn hier nog steeds sporen van terug te vinden. Tijdens recente verwerking van een omvangrijk organisatiearchief dook een envelop op met diverse diskettes waarop “Bug Millennium” stond geschreven. Het is duidelijk dat de organisatie voorzorgsmaatregelen heeft genomen en belangrijke digitale bestanden heeft geback-upt. Dankzij de millenniumbug zijn zo een aantal waardevolle born-digital archieven bewaard gebleven.

Born digital archief op diskette, gered dankzij de millenniumbug.

Een digital dark age?

In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, zijn born-digital archiefbestanden veel kwetsbaarder voor verdwijning dan hun analoge tegenhangers. Papieren archieven van organisaties blijven meestal wel bewaard, indien ze belangrijk genoeg zijn, hetzij bij de archiefvormer zelf, hetzij bij een cultureel archief zoals Liberas. Het feit dat papier fysieke ruimte inneemt, werkt in zijn voordeel. Het verwijderen van papieren archieven vergt aanzienlijk meer tijd dan het wissen van enkele computerbestanden. Bovendien heeft papier een relatief lange levensduur; hoewel de kwaliteit na verloop van tijd kan afnemen, kan papier gemakkelijk honderd jaar worden bewaard. Daarentegen hebben dragers van digitale bestanden, zoals diskettes, USB-sticks, harde schijven en SSD’s, nog niet eens de helft van de levensduur van papieren archieven. Beheerders van born-digital archieven staan dus voor de constante uitdaging om ervoor te zorgen dat de bestanden leesbaar blijven. Een hardnekkig probleem van de hardware van born-digital archief is bijvoorbeeld bitrot. Dit is een fenomeen waarbij de elektrische lading van bijvoorbeeld een USB-stick letterlijk uitlekt en de bits verspringen (eentjes worden nulletjes).

Naast de uitdagingen van hardware hebben born-digital archieven ook te kampen met softwareproblemen. Het is bijvoorbeeld niet eenvoudig om een WordPerfect-bestand uit 1990 te openen omdat de oorspronkelijke software niet meer voorhanden is. Voor veel van deze problemen hebben collectiebeheerders van digitale archieven inmiddels wel oplossingen gevonden. De technologische uitdagingen nemen echter toe, maar oplossingen zijn in zicht. In september 2024 strijkt het iPRES-congres in Vlaanderen neer. Dit internationale congres verbindt recordmanagers van over de hele wereld en richt zich specifiek op de digitale preservatie van digitale archieven. Enkele medewerkers van Liberas zullen hier opnieuw aan deelnemen om de laatste ontwikkelingen op het gebied van digitale preservatie te bestuderen.

De technologische innovatie die in Vlaanderen in de jaren tachtig een boost kende blijft tot op de dag vandaag uitdagen teweegbrengen.

Bouw mee aan het digitale geheugen van morgen

De millenniumbug had het onbedoelde effect dat een (beperkt) aantal organisaties een goed bewaard digitaal archief hebben van rond de eeuwwisseling. Sinds de zogenaamde Y2K-bug is het maatschappelijke bewustzijn rond born-digitaal archief weer weggekwijnd. Terwijl papieren archieven gemakkelijk hun weg blijven vinden naar archieforganisaties, zien we dat dit voor born-digital archief veel minder het geval is. Hoewel er geen exacte cijfers zijn, merken veel archieven een hiaat aan archiefmateriaal voor de jaren 2000 op. Onze samenleving digitaliseert in snel tempo, maar met name voor niet-overheidsorganisaties constateren archivarissen dat born-digital archief nog vaak ontbreekt bij archiefvormers. Om begrijpelijke redenen twijfelen veel mensen aan het afstaan van hun digitale bestanden aan een erfgoedorganisatie. Dit gecombineerd met de bekende hard- en softwareproblemen van born-digital archief zorgt ervoor dat veel digitaal cultureel erfgoed onherroepelijk zal verdwijnen.

Bent u in het bezit van digitaal archief (op diskettes, harde schijven, cd-roms of zelfs datatapes) van uw vereniging, bedrijf of organisatie en wilt u dat deze zo lang mogelijk bewaard blijft? Aarzel dan niet om contact op te nemen met de relatiebeheerders bruno.vanverdeghem@liberas.eu en kris.debeule@liberas.eu van Liberas. Zij zullen u helpen met de goede bewaring van uw digitaal erfgoed.