Menu
Sport en volksfeesten
Collectie
woensdag 4 augustus 2021
Geschreven door: Peter Laroy

De Olympische Spelen in Tokyo herinneren ons aan de tentoonstelling Archief Sportief, intussen reeds vijf jaar geleden. De medewerkers van Liberas gingen toen op zoek naar sporen van sportgeschiedenis in de collectie. In een inleidend artikel in het toen verschenen LA Cahier besteedde historica Carmen Van Praet aandacht aan gymnastiek als middel tot volksverheffing. Sport maakt het volk weerbaar, zo schreef zij.

Het thema sport en volksverheffing staat ook centraal in een pas bij uitgeverij Boom verschenen boek van de Nederlandse sporthistoricus Jelle Zondag. De publicatie Volkskracht. Sport, lichamelijke opvoeding en de versterking van Nederland 1880-1940 brengt in beeld hoe een brede groep aan figuren een beslissende invloed had op de verdere verspreiding van sportactiviteiten in Nederland met als doel de bevolking en het land meer weerbaar te maken.

Een van de invloedrijke figuren op dat gebied was Sebastiaan Van Aken (1856-1927). Met een achtergrond in het onderwijs en het leger groeide hij uit tot een van de belangrijkste propagandisten van de gymnastiek en het gymnastiekonderwijs in Nederland. Van Aken bouwde goede internationale contacten uit met gelijkgestemden in vooral Duitsland en Zwitserland. Het leverde hem inspiratie op voor handboekjes en tijdschriftartikelen.

Een merkwaardig boekje van zijn hand vormt de uitgave Volksfeesten en volksoefeningen. De rechtstreekse  aanleiding tot dit boek vormde de kroning van koningin Wilhelmina (1898). Bij die gelegenheid vonden overal te lande volksfeesten plaats. Van Aken wilde vermijden dat deze bijeenkomsten in slemppartijen ontaarden. Hij pleitte voor goed georganiseerde stijlvolle vieringen, het liefst ondersteund met gymnastische oefeningen of voor iedereen toegankelijke volksspelen. Echo’s van militarisme en nationaal gevoel weerklonken in zijn ideeën en zijn tekst.

Volgens Jelle Zondag viel het boekje Volksfeesten en volksoefeningen behoorlijk wat succes ten deel. Tien jaar na de verschijning stuurde bijvoorbeeld de Vereeniging van Onderwijzers in de Gymnastiek (VGON) het boekje nog rond aan al haar leden in Nederland. Rekening houdend met deze brede verspreiding hoeft het geen verwondering te wekken dat exemplaren van deze uitgave ook in België terecht zijn gekomen.

In het kader van Archief Sportief is het boekje niet opgedoken maar er blijkt nu toch een exemplaar in de boekencollectie van Liberas te zitten. Niet geheel verwonderlijk draagt het een stempel van de Bibliotheek Willemsfonds Gent: in de 19de eeuw waren er contacten tussen het Willemsfonds en de uitgever van het werk, de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen. Door zijn volksverheffende insteek paste het boekje perfect bij de ideeën die het Willemsfonds toen propageerde.

Bovendien vonden er in die Belle Epoque-jaren ook in België heel wat feesten en vieringen plaats. De lezer in België zal met aandacht in het werk van Van Aken gelezen hebben over hoe de feestcommissie samen te stellen, de feestplaats af te bakenen, het programma op te stellen maar vooral welke sportoefeningen (lopen, klimmen, werpen, gewichtheffen, touwtrekken,…) en volksspelen er konden worden georganiseerd.

Voor sport- en cultuurhistorici is Volksfeesten en volksoefeningen een interessante bron die inzicht geeft in hoe er in bepaalde kringen over ontspanning en amusement werd gedacht en hoe dit praktisch werd georganiseerd.

Het boek Volkskracht van Jelle Zondag is te consulteren in de leeszaal van Liberas. De publicatie Volksfeesten en volksoefeningen is opgenomen in het digitaliseringsprogramma van Liberas en kan intussen integraal online worden gelezen op de website www.liberas.eu.