Een Gents succesverhaal met Brusselse roots
Het bedrijf werd in 1920 opgericht door de broers Urbain en Maurice Vynckier, later vervoegd door hun jongere broer Gaspard. Aanvankelijk gevestigd in Brussel groeide de onderneming zo snel dat er al gauw werd uitgekeken naar een nieuwe locatie. Die werd gevonden in Gent, waar leegstaande industriële gebouwen langs de Gasmeterlaan nieuwe kansen boden. Enkele jaren later volgde een verdere uitbreiding naar de overkant van het kanaal, aan de Nieuwevaart.
Vanaf het begin profileerde Vynckier zich als een innovatief bedrijf. Het specialiseerde zich in elektrisch installatiemateriaal en speelde al vroeg in op de mogelijkheden van kunststoffen, in het bijzonder bakeliet. Met eigen varianten zoals Vyncolit wist het bedrijf een breed gamma aan producten te ontwikkelen, gaande van schakelaars en zekeringkasten tot alledaagse gebruiksvoorwerpen. Die combinatie van technische vernieuwing en praktische toepassingen maakte Vynckier tot een pionier in zijn sector.
Na de Tweede Wereldoorlog kende het bedrijf een sterke groei. De fabriek aan de Nieuwevaart werd een indrukwekkend industrieel complex waar productie, onderzoek en administratie samenkwamen. Vynckier maakte daarbij zoveel mogelijk zelf: van eindproducten tot machines en matrijzen. Die aanpak gaf het bedrijf een grote flexibiliteit en een sterke eigen identiteit.
Maar Vynckier was meer dan alleen een fabriek. Voor duizenden Gentenaars was het ook een sociale wereld. Werknemers vonden er niet alleen werk, maar ook een gemeenschap. Er waren interne diensten, sociale voorzieningen en zelfs ontspanningsactiviteiten. Generaties lang bleven families aan het bedrijf verbonden. Die verwevenheid tussen bedrijf en stad maakt Vynckier tot een bijzonder hoofdstuk in de Gentse geschiedenis.
Vanaf de jaren 1960 veranderde het landschap. Internationale overnames en samenwerkingen brachten het bedrijf in handen van grotere industriële groepen. Hoewel er bleef geïnvesteerd worden in technologie en uitbreiding, verdween geleidelijk het familiale karakter. In de daaropvolgende decennia volgden herstructureringen en afsplitsingen. Toch bleef de naam Vynckier in Gent nog lang nazinderen.
Enkele promoaffiches van Vynckier-producten en -acties, jaren 1980.
Een geschiedenis zonder bedrijfsarchief?
Opmerkelijk genoeg is het archief van Vynckier zelf vandaag niet als één geheel bewaard. Op het eerste gezicht lijkt dat een gemis. Maar wie dieper kijkt, ontdekt dat het verhaal van het bedrijf nog steeds verteld kan worden via andere bronnen.
De sleutel ligt bij de archieven en collecties van oud-medewerkers. Zij bewaarden documenten uit hun dagelijkse werkpraktijk: dossiers, nota’s, catalogi, foto’s. Geen officieel bedrijfsarchief dus, maar een mozaïek van persoonlijke verzamelingen die samen een verrassend volledig beeld opleveren.
Een van die archieven is dat van Guido De Wulf, die als handelsvertegenwoordiger bij Vynckier werkte. Zijn archief geeft een inkijk in de commerciële kant van het bedrijf. We vinden er werkingsdossiers, verslagen van vergaderingen en werkbezoeken, klantenlijsten en interne nota’s. Samen tonen ze hoe Vynckier zijn producten in de markt zette en hoe vertegenwoordigers het bedrijf naar buiten toe vormgaven.
Daarnaast bevat de collectie een schat aan technisch en commercieel materiaal: handleidingen, prijszettingen, marktstudies en vooral catalogi. Die catalogi, vaak rijk geïllustreerd, tonen niet alleen welke producten Vynckier aanbood, maar ook hoe het bedrijf zich presenteerde en positioneerde binnen een snel evoluerende markt.
Interne kwaliteitskrant van Vynckier, 1989-1990.
Verzameling Vynckier Memo’s (interne communicatie), jaren 1980.
Productielijn van schakelkasten, jaren 1970.
Een gelijkaardig maar toch aanvullend perspectief vinden we in de collectie van Alfons Matthys, die verantwoordelijk was voor kwaliteitszorg binnen Vynckier. Ook hier vinden we technische documentatie en promotiemateriaal terug, maar daarnaast ook publicaties over kwaliteitscontrole en kwaliteitsbeleid. Waar het archief van De Wulf vooral de markt en verkoop belicht, legt dat van Matthys de nadruk op interne processen en expertise. Beide archieven bevatten ook bescheiden fotocollecties die enkele producten en arbeiders in beeld brengen.
Samen maken deze archieven duidelijk hoe medewerkers documenten verzamelden vanuit hun eigen rol binnen het bedrijf. Elk archief legt andere accenten, maar net die verschillen maken het mogelijk om het bedrijf vanuit meerdere invalshoeken te begrijpen. Het zijn stuk voor stuk bouwstenen van een geschiedenis die van onderuit wordt opgebouwd. Naast de archieven van medewerkers vinden we in het recent gedigitaliseerde Ingenieursblad in Liberas ook talrijke bijdrages van ingenieurs werkzaam bij Vynckier die inzicht geven in de meest recente innovaties van het bedrijf.
Automatisering is van alle tijden. Vynckier advertentie in het Ingenieursblad, 1965.
Een collectienetwerk
De archieven van oud-medewerkers staan bovendien niet op zichzelf. Ook andere instellingen bewaren belangrijke stukken van het Vynckier-verhaal.
Het Industriemuseum in Gent beschikt over een uitgebreide collectie met betrekking tot het bedrijf, waaronder foto’s, catalogi en afgewerkte producten. Deze objecten maken het mogelijk om de tastbare kant van de geschiedenis te ervaren en tonen hoe Vynckierproducten hun weg vonden naar huishoudens, bedrijven en publieke infrastructuur.
In Archief Gent vinden we dan weer een ander soort bronnen terug. Daar zijn dossiers bewaard die de relatie tussen het bedrijf en de overheid documenteren. Denk bijvoorbeeld aan aanvragen voor uitbreidingen of vergunningen. Ze tonen hoe Vynckier ingebed was in de stedelijke ontwikkeling en hoe het bedrijf mee vorm gaf aan de groei van Gent.
Samen vormen al deze archieven en collecties een netwerk van herinnering. Ze tonen dat het ontbreken van één centraal bedrijfsarchief niet noodzakelijk een beperking is. Integendeel: door verschillende bronnen te combineren, ontstaat een rijker en genuanceerder beeld.
Het verhaal van Vynckier wordt zo niet alleen verteld vanuit de directiekamers, maar ook vanuit de werkvloer, de verkooppraktijk en de technische expertise van medewerkers. Het is een geschiedenis van mensen, van kennis en van dagelijks werk.
Liberas is steeds op zoek naar verdere Vynckier-gerelateerde collecties. Indien u interessant materiaal heeft, kan u steeds contact opnemen via ons invulformulier.
