De Nieuwe Gazet verschijnt voor het eerst in december 1897 als een goedkoop, Nederlandstalig en uitgesproken liberaal centenblad. De krant wordt opgericht door de sterkhouders van het Vlaamsgezinde liberalisme in Antwerpen: Max Rooses (1839-1914), de eerste conservator van het Museum Plantin-Moretus, en de populaire burgemeester Jan Van Rijswijck (1853-1906). Na de eerste gemeenteraadsverkiezingen volgens het algemeen meervoudig stemrecht voelen zij de noodzaak om een populair dagblad in het leven te roepen dat de Antwerpse bevolking kan mobiliseren. Meer dan een eeuw lang bericht de krant dagelijks over het reilen en zeilen in de Scheldestad. Ze neemt daarbij verschillende gezichten aan, maar met één constante: Antwerpen komt steeds op de eerste plaats.

De centrale stelling van het boek is dat De Nieuwe Gazet begrepen moet worden als de journalistieke vertolking van een specifiek Antwerps-liberaal wereldbeeld. Dat wereldbeeld rustte op drie pijlers die als een rode draad door de geschiedenis van de krant lopen: het traditionele liberale harmoniemodel, een sterk vooruitgangsgeloof en het geloof in een stedelijke identiteit, die de krant zelf mee vormgeeft. De drie pijlers hangen samen, maar zijn niet statisch. De spanning ertussen – tussen harmoniemodel en klassenrealiteit, tussen vooruitgangsgeloof en historische catastrofes, tussen journalistieke autonomie en politieke inmenging – is precies wat De Nieuwe Gazet zo interessant maakt.

Het boek is opgebouwd rond een aantal thema’s: de liberale politieke cultuur, de Vlaamse Beweging, de journalistieke identiteit, het koloniale wereldbeeld, de stedelijke verankering en de institutionele neergang. Centraal staan de hoofdredacteurs en journalisten die de krant haar gezicht gaven. August Monet (‘Rip’) leidde De Nieuwe Gazet van 1899 tot 1957. Hij evolueerde van Vlaamsgezind liberaal naar een vurig verdediger van het Belgische vaderland, en de krant volgde die koers. Na de overname verankerde Frans Grootjans de titel in het Vlaamse politieke liberalisme. Frans Strieleman maakte er daarna een modern, maatschappelijk geëngageerd dagblad van.

Ook de schaduwkanten in het bestaan van de krant worden niet uit de weg gegaan. Opvallend is bijvoorbeeld de ruk naar rechts tijdens het interbellum, tot de krant vanaf het midden van de jaren 1930 opnieuw resoluut de parlementaire democratie verdedigt. Ook het koloniale verhaal komt aan bod: van de reis van hoofdredacteur Antoon Moortgat naar Congo in 1898 tot de reportage over de dekolonisatie met de veelzeggende titel “Sire, hebben ze uw werk verknoeid?”.

Tegelijk tonen talrijke voorbeelden hoe diep de krant in de stad geworteld was, met aandacht voor theater- en filmkritiek, wereldtentoonstellingen en stadsvernieuwing. Op cultureel vlak was De Nieuwe Gazet in de naoorlogse periode zelfs toonaangevend. De stedelijke verankering zou doorheen haar hele geschiedenis de belangrijkste pijler blijven. In 2022 hield de krantentitel op te bestaan, maar met dit boek krijgt ze nu haar eigen perskroniek.


Nathan Lauwers, Dagboek van de Sinjoor. De geschiedenis van De Nieuwe Gazet. 
Uitgever: Houtekiet i.s.m. Liberas

Uit onze collectie in de kijker

UITGELICHT

Datum
1908

Grand Prix van Dieppe 1908

Grand Prix van Dieppe 1908 Henri Cissac en Jules Schaube in hun Panhard-Levassor (h: 170 mm, b: 120 mm) 7/7/1908

Datum
1955

Het Willemsfonds Boom op reis naar Londen

Het Willemsfonds Boom op reis naar Londen Informele beelden tijdens het bezoek aan Londen (h: 90 mm, b: 63 mm), (h: 110 mm, b: 80 mm) 1955

Datum
1954

Veldmaarschalk Montgomery te Oostende, 1954

Veldmaarschalk Montgomery te Oostende, 1954 Adolphe Van Glabbeke (minister van Openbare Werken en Wederopbouw) met de Britse veldmaarschalk Bernard Montgomery (h: 180 mm, b: 130 mm). 12/7/1954