Waarover gaat deze lezingenreeks?
In deze lezingenreeks gaan we op zoek naar de uiteenlopende manieren waarop de relatie tussen mens en natuur tot uiting komt in het christendom en in verschillende andere religieuze tradities, van de Oudheid tot vandaag. Ook de opmars van nieuwe, seculiere klimaatrituelen, bijvoorbeeld voor de herdenking van verloren gletsjers of gekapte bomen, komt aan bod. Zowel historische, filosofische, ethische, antropologische als literatuurwetenschappelijke invalshoeken komen in deze lezingenreeks aan bod.
Hoe bepaalde u dit thema?
Niemand kan vandaag nog wegkijken van de klimaatverandering. In een poging de destructieve relatie van de mens tot de natuur te begrijpen, zijn er al sinds de jaren 1960 stemmen te horen die wijzen naar de negatieve invloed van religie en met name van de joods-christelijke tradities op de westerse omgang met de natuur. Eén dominante verklaring is dat deze tradities de menselijke overheersing van de natuur mee hebben tot stand gebracht of op zijn minst sterk hebben gevoed. Daartegenover staan dan vaak verwijzingen naar religies en levensbeschouwingen uit andere werelddelen die worden voorgesteld als positieve tegenvoorbeelden van verwevenheid tussen mens en natuur. Vanuit christelijke hoek klinken intussen ook tegenstemmen die net wijzen op het ecologische potentieel van de christelijke ethiek en rituelen.
Deze lezingenreeks biedt een uitgelezen gelegenheid om deze vaak al te simplistische en vooringenomen verklaringen aan kritisch en onafhankelijk onderzoek te onderwerpen. Bij heel wat recente boeken over het thema kan men zich bijvoorbeeld de vraag stellen wat ze nu precies van de ondergang proberen te redden: het klimaat of religie?
Hoe zijn “religie, mens en natuur” volgens jou met elkaar verbonden?
De relatie tussen religie en natuur is volgens mij helemaal niet eenduidig, noch in “het” christendom noch elders. Religieuze fenomenen bestaan immers niet los van andere menselijke levenssferen en van historische gebeurtenissen. Religieuze teksten, overtuigingen en handelingen kunnen zowel positieve als negatieve menselijke houdingen ten opzichte van de natuur legitimeren of verwerpen, afhankelijk van specifieke tijds- en plaatsgebonden factoren. Ook het begrip “natuur” zelf kent een rijke geschiedenis en uiteenlopende invullingen. Gaat het bijvoorbeeld over onze houding ten opzichte van levende organismes, zoals dieren of planten, of over de planeet in bredere zin? Niet alle zogenaamde natuurreligies zijn bekommerd om de huidige ecologische crisis. En voorts zijn niet alle klimaatrituelen religieus van aard. Precies die rijkdom aan historische dynamieken en hedendaagse perspectieven staat centraal in deze reeks.
Wat mogen we van de lezingen verwachten?
Ongeveer de helft van de lezingen heeft een historisch inslag, terwijl de andere helft een actuele focus heeft. Mijn eigen inleidende lezing (6 okt.) opent het historische luik en zal onder meer de betekenis van cruciale teksten zoals Genesis bespreken binnen de historische context van het Oude Nabije Oosten. Merel van Nieuwerburgh (UGent, 13 okt.) laat ons de fascinerende rol ontdekken van dieren in een van de meest bijzondere teksten uit de late oudheid, Philostratus’ Leven van Apollonius van Tyana, waarna collega’s Christian Brouwer (ULB, 20 okt.) en Jana De Kockere (UGent, 27 okt.) lezingen geven over representaties van de natuur in de christelijke filosofie en theologie van respectievelijk de 12de en de 17de eeuw. De lezing van Christophe Verbruggen (UGent, 1 dec.) belicht de relatie tussen christendom en de 19de-eeuwse wortels van het moderne milieu-denken.
Het tweede, actuele luik bekijkt enkele boeiende hedendaagse vormen die de relatie tussen religie, mens en natuur aanneemt: Seppe Ponnet (UGent, 10 nov.) vertelt ons over zijn onderzoek naar religieuze engagementen van radicale klimaatactivisten en de rituele kenmerken van hun acties, terwijl Stef Craps (UGent, 17 nov.) het zal hebben over de rol die klimaatrituelen en -herdenkingen spelen bij gevoelens van rouw en verlies die gepaard gaan met klimaatverandering en ecologische crisis. Ann Heirman (UGent, 24 nov.) neemt ons mee naar boeddhistische kloosters in China en vertelt ons over de omgang met dieren, terwijl de laatste lezing door antropologe Giovanna Parmigiani (Harvard, 8 dec.) een inkijk biedt op de omgang met natuur in hedendaagse heidense tradities.
Worden deze lezingen opnieuw opgenomen?
De lezingen worden inderdaad terug professioneel opgenomen en vervolgens via de YouTube-kanalen van de faculteit en Liberas publiekelijk toegankelijk gemaakt. We hopen natuurlijk op een talrijke opkomst ter plaatse, maar zien dat de opnames van de vorige lezingenreeksen eveneens veelvuldig bekeken worden, wat ons uiteraard evenzeer plezier doet.
Praktisch
De lezingen vinden plaats in Liberas (Kramersplein 23, 9000 Gent), vanaf dinsdag 6 oktober 2026 t.e.m. dinsdag 8 december 2026 (telkens op dinsdag; op 3 nov. is er geen lezing) om 20u00.
De lezingen zijn gratis, wel vooraf inschrijven via: inschrijven@liberas.eu, met vermelding naar welke lezing u komt.
Praktische informatie en het volledige programma vind je hier.
Deze lezingenreeks Religie, mens en natuur is een organisatie van het Centrum voor de Studie van Christelijke Tradities en de Vakgroep Wijsbegeerte en Moraalwetenschappen (UGent) i.s.m. het Geuzenhuis en Liberas.
