De kracht van persoonlijke getuigenissen
In de openingslezing schetste historicus Arianne Baggerman de ontwikkeling van het onderzoek naar egodocumenten in Nederland. Waar dergelijke bronnen lange tijd als te subjectief of onvoldoende betrouwbaar werden beschouwd, groeiden ze vanaf de jaren 1980 uit tot een volwaardige historische bron.
Volgens Baggerman ligt hun kracht juist in hun persoonlijke karakter. Egodocumenten maken de complexiteit en veelzijdigheid van menselijke ervaringen zichtbaar en geven toegang tot stemmen die in officiële documenten vaak ontbreken. Ze bieden inzicht in het dagelijkse leven, emoties en persoonlijke belevingen van mensen uit uiteenlopende sociale groepen.
Daarnaast ging de keynote in op actuele uitdagingen rond digitale egodocumenten en artificiële intelligentie, waarbij onder meer werd stilgestaan bij vragen over authenticiteit en de noodzaak om betrouwbare, originele bronnen te blijven bewaren. Een thema dat nauw aansluit bij de maatschappelijke opdracht van archieven.
Reisverhalen als venster op de wereld
Tijdens een parallelsessie stonden reisverslagen centraal. De verschillende bijdragen toonden aan dat reisjournalen veel meer zijn dan beschrijvingen van bezochte plaatsen. Ze bieden waardevolle inzichten in veranderende opvattingen over natuur, cultuur, identiteit, religie en kolonialisme.
Onderzoekers bespraken onder meer de getuigenis van Johan Sulger over VOC-geweld in Oost-Indië, de veranderende ervaring van de achttiende-eeuwse Grand Tour, de evolutie van natuurbeleving in reisverslagen en de reisjournalen van de zussen Elisabeth en Catharina Kemper. Die laatste vormen een zeldzaam voorbeeld van vrouwelijke reiservaringen aan het begin van de negentiende eeuw.
De sessie bevestigde het potentieel van reisverhalen als historische bron en bood interessante aanknopingspunten voor onderzoek binnen de collecties van Liberas.
Liberas mee aan tafel in workshop over gender
Liberas was ook actief vertegenwoordigd tijdens het congres. Masterstudent Jessie Baerts verricht in het kader van haar opleiding Gender en Diversiteit (UGent) onderzoek bij Liberas. Zij werkt rond de dagboeken van Gentse vrouwen uit de Eerste wereldoorlog, bewaard in Liberas.
Voor het congres werkte zij mee aan een interactieve workshop over gender in egodocumenten. Samen met andere onderzoekers liet zij deelnemers aan de hand van historische dagboeken, brieven en autobiografieën onderzoeken hoe genderrollen worden geconstrueerd en verwoord. De workshop leidde tot boeiende discussies over maatschappelijke normen, persoonlijke identiteit en de uitdagingen van historische interpretatie.
De bijdrage sloot nauw aan bij actuele onderzoeksinteresses binnen Liberas en onderstreepte de wetenschappelijke waarde van de collecties.
Blik op de toekomst
Tijdens de slotdiscussie kwam ook de toekomst van egodocumenten aan bod. Onderzoekers wezen op het beperkte aantal gedigitaliseerde persoonlijke bronnen en de kansen die automatische transcriptie met behulp van artificiële intelligentie biedt.
In dat debat werd duidelijk dat Liberas op dit vlak al belangrijke stappen heeft gezet. Door te investeren in digitalisering en transcriptieprojecten wordt de toegankelijkheid van persoonlijke archieven aanzienlijk vergroot en ontstaan nieuwe mogelijkheden voor onderzoek.
Het KNHG-congres bevestigde daarmee niet alleen de historische waarde van egodocumenten, maar ook het belang van hun duurzame bewaring en digitale ontsluiting. Voor Liberas vormde de studiedag een inspirerende gelegenheid om nieuwe onderzoeksperspectieven te verkennen en de betekenis van persoonlijke archieven voor toekomstig historisch onderzoek opnieuw te onderstrepen.
Jessie Baerts (UGent).
