Wat is een dekenij?
De oorsprong van de Gentse dekenijen gaat terug tot de middeleeuwen en de vroegmoderne tijd. Een dekenij verwees oorspronkelijk naar een georganiseerde gemeenschap van buurtbewoners of ambachtslieden, geleid door een “deken”. Deze stond in voor orde, vertegenwoordiging en de organisatie van activiteiten. In Gent evolueren deze structuren geleidelijk tot buurtcomités met een sterk sociaal-cultureel karakter.
Feest in de wijk
Die traditie blijft voortleven in de vorm van jaarlijkse wijkfeesten, die de identiteit van de buurt versterken en bewoners samenbrengen. De dekenijfeesten zijn daardoor veel meer dan ontspanning alleen: ze vormen een belangrijk moment van sociale samenhang binnen de wijk.
Verspreid over de stad organiseren verschillende dekenijen uitgebreide feestprogramma’s met een mix van ontspanning, competitie, folklore en volksvermaak. De feesten spelen zich niet af op grote pleinen of podia, maar in straten, cafés en buurtlokalen waar bewoners elkaar ontmoeten.
Volksvermaak in 1986: traditie en buurtidentiteit
Uit berichten in Het Laatste Nieuws van juni, juli en augustus 1986 blijkt hoe levendig deze traditie toen nog was. In de Bloemekenswijk beleefden de dekenijfeesten in 1986 al hun 67ste editie. Gedurende bijna twee weken vormden het Van Beverenplein en de omliggende straten het decor voor avondmarkten, wielerkoersen, bingo, petanque en muziekoptredens. Ook in Zwijnaarde vierde de dekenij ’t Schaarken feest, en dat vier dagen lang. Op het programma stonden een hobbytentoonstelling, een kaarting, wielerwedstrijden, een playbackshow en een kermis. Kinderen namen deel aan wedstrijden met versierde fietsen, terwijl volwassenen zich konden wagen aan kaartspelen of een avondmarkt. De koffietafel voor “de derde leeftijd” vormde een vaste waarde binnen de wijkfeesten.
Tijdens de dekenijfeesten in Ledeberg vond er, naast een barbecue en straatanimatie, een verkiezing plaats van de “sterkste man van Gent”. Proeven zoals bestelwagens trekken en kasseien sleuren moesten het kaf van het koren scheiden. De volkse humor was nooit ver weg: winnaar Patrick De Smet bleek lid van de carnavalsvereniging de Dutsenclub, waarop Het Laatste Nieuws besloot: “sterkste van Gent is een duts”.
Het Laatste Nieuws, dinsdag 1 juli 1986.
Het archief van Angèle De Weerdt
In het archief van Angèle De Weerdt, “dekenin” van het Seleskest - de volkswijk rond de Sleepstraat, Salvatorstraat en de oude schippersbuurt - vinden een affiche van zo’n dekenijfeest van begin juni 1986. Op het programma: een avondmarkt, een stoet “scheepvaartcultuur” en muziekoptredens.
De Weerdt werd in 1989 aangesteld als “dekenin” van het Seleskest met een ceremonie die volgens het tijdschrift Onze Dekenijen gebeurde “in laatmiddeleeuws Gents”. Dit illustreert hoe sterk folklore, traditie en buurtidentiteit verweven bleven met het dekenijwezen. De keuze voor Angèle De Weerdt kwam voort uit haar jarenlange engagement binnen het actiecomité Sluizeken-Muide en haar inzet voor de wijk.
Het archief van Angèle De wordt bewaard in Liberas en vormt een waardevolle bron voor de geschiedenis van het sociaal-culturele leven in de Gentse volkswijk. Het bevat krantenknipsels, enkele edities van Onze Dekenijen, verslagen van dekenijvergaderingen, briefwisseling en programmabrochures van buurtactiviteiten. Deze documenten bewijzen hoe belangrijk dekenijen waren voor bewoners van alle leeftijden en hoe stedelijke gemeenschappen functioneerden. Ze herinneren aan een tijd waarin wijkidentiteit, verenigingsleven en vrijwilligerswerk een centrale plaats innamen in het dagelijkse stadsleven.
Angèle De Weerdt wordt aangesteld als "dekenin" van het Seleskest door opperdeken Gerard Mortier.
Dekenijfeesten vandaag
Ook vandaag worden er nog op verschillende plaatsen in Gent dekenijfeesten georganiseerd, en is de Gentse zomer dus nog steeds veel meer dan alleen de Gentse Feesten. De dekenijfeesten tonen zo een minder bekende kant van de Gentse zomercultuur. Niet grootschalig of internationaal, maar lokaal verankerd, gedragen door vrijwilligers en buurtcafés, en gericht op ontmoeting tussen generaties. Daarmee vervullen de dekenijfeesten nog steeds hun oorspronkelijke rol: mensen uit dezelfde wijk samenbrengen en het gemeenschapsgevoel levendig houden in een steeds veranderende stad.
