De pasta-oorlog: veertig jaar handelsspanningen tussen Europa en de Verenigde Staten

Het recente nieuws staat sinds de aanstelling van president Donald Trump in januari 2025 bol van dreigementen met handelstarieven en importheffingen door de Verenigde Staten. De spanningen begin 2026 rond de mogelijke inname van Groenland door de Verenigde Staten, leidden dan weer tot dreigementen van de Europese Unie om haar zogeheten ‘handelsbazooka’ in te zetten. Uiteindelijk gaan deze tariefverhogingen niet door, omdat de Verenigde Staten hun claim op Groenland intrekken. Door deze spanningen staat het bondgenootschap tussen de Verenigde Staten en Europa tijdelijk op de helling¹.  

Tarievenoorlogen zijn evenwel geen nieuw fenomeen, maar maatregelen die al decennia worden toegepast om handelspartners te bedreigen en de eigen economie te beschermen. Zo woedt in de jaren 1980 een conflict tussen de Verenigde Staten en de Europese Gemeenschap, dat door de nationale en internationale pers omgedoopt wordt tot de ‘Pasta War’.

In november 1985 beslist de Amerikaanse president Ronald Reagan om een extra taks te heffen op ingevoerde Europese pasta (in de praktijk komt dit vooral neer op Italiaanse producten). De Verenigde Staten zijn al jaren misnoegd over de manier waarop de Europese Gemeenschap haar invoer van citrusvruchten organiseert. Europa geeft namelijk voorrang aan de vruchten uit het Middellandse Zeegebied, met gunstige tarieven voor landen als Algerije, Israël en Marokko. Volgens de Europese Gemeenschap zijn dat economisch kwetsbare landen die steun nodig hebben. Daardoor worden citroenen en appelsienen uit regio’s als Californië minder gunstig onthaald op de Europese markt. Dit conflict sluimert al zestien jaar en maakt de handelsrelaties tussen de Verenigde Staten en de Europese Gemeenschap steeds moeilijker².  

Volgens de Verenigde Staten schendt Europa de internationale handelsafspraken van de GATT (General Agreement on Tariffs and Trade) uit 1947, een akkoord dat na de Tweede Wereldoorlog werd ondertekend om dumping en oneerlijke concurrentie tegen te gaan. Daarnaast wordt in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden op 20 maart 1985 de Trade Bill goedgekeurd, een wet die toestaat om op commercieel vlak maatregelen te nemen tegen landen die schuldig worden bevonden aan bedrieglijke handelspraktijken. De Verenigde Staten beschuldigen bijgevolg de Europese Gemeenschap van oneerlijke concurrentie³.  Wat volgt is een escalatie. De Verenigde Staten verhogen hun invoerrechten op pasta drastisch: van 1% naar 25% voor pasta met eieren, en zelfs naar 40% voor pasta zonder eieren. Amper enkele dagen later reageren de Europese lidstaten: ze verhogen de tarieven op Amerikaanse citrusvruchten van 8 naar 20% en leggen een heffing van 30% op walnoten op. De daaropvolgende onderhandelingen lopen vast. Deadlines worden niet gehaald, compromissen sneuvelen, en beide partijen blijven dreigen met nieuwe maatregelen.

Volgens Het Laatste Nieuws speelt de interne structuur van de Europese Gemeenschap daarbij een grote rol. Elke beslissing vereist de goedkeuring van alle twaalf lidstaten, wat het onderhandelingsproces traag en stroef maakt⁴.  Bovendien zit Europa midden in andere delicate gesprekken, onder meer door de recente toetreding van Spanje en Portugal tot de Europese Gemeenschap op 1 januari 1986. President Reagan maakt daar handig gebruik van en dreigt zelfs met invoerrechten tot 200% op Spaanse producten, onder meer door Europese beperkingen op Amerikaanse graaninvoer⁵.  
 

Toch komt er uiteindelijk beweging. In de zomer van 1986 schuiven de Verenigde Staten en de Europese Gemeenschap opnieuw rond de tafel. De onderhandelingen worden gevoerd door de Amerikaanse handelsvertegenwoordiger Clayton Yeutter (1930-2017) en de Europese commissaris voor Buitenlandse Betrekkingen Willy De Clercq (1927-2011). De Clercq is een Gentenaar, voormalig voorzitter van de PVV en gewezen minister van onder andere Buitenlandse Handel, die in 1985 de overstap maakte naar Europa. Vanuit die positie speelt hij een sleutelrol in een conflict dat de wereldhandel maandenlang gijzelt. Het persoonlijk archief van Willy De Clercq, dat zich in Liberas bevindt, bevat onder meer krantenknipsels en documentatie betreffende zijn werk als minister en later als Eurocommissaris⁶.  

De Clercq benadrukt in zijn communicatie dat de Verenigde Staten en Europa elkaars belangrijkste handelspartners zijn en moeten blijven samenwerken. Tegelijk vreest hij dat beide partijen niet snel tot een oplossing zullen komen⁷.  De Verenigde Staten voeren de druk op door hun goedkeuring van een akkoord over de invoer van half afgewerkt staal uit Europa te koppelen aan een oplossing voor de pasta-oorlog⁸.  De tijd dringt, aangezien binnen enkele weken nieuwe multilaterale onderhandelingen plaatsvinden in Punta del Este (Uruguay) in het kader van de GATT. De Clercq verklaart dat hij niet aan deze bijeenkomst wil deelnemen zolang hij verwikkeld is in een handelsoorlog met de Verenigde Staten⁹.  

Begin augustus 1986 verlopen de onderhandelingen stroef en beide partijen dreigen met nieuwe sancties als de andere niet afziet van de verhoogde tarieven¹⁰.  In een interview met Le Soir geeft Willy De Clercq aan dat de relatie met de Verenigde Staten vaker onder spanning staat. De toegenomen onrust in de voorbije maanden schrijft hij toe aan de moeilijke economische situatie in de Verenigde Staten, de zwakke positie van de dollar en de naderende parlementsverkiezingen in november 1986 (de ‘midterms’). Daarbij wijst hij erop dat de Republikeinen van president Reagan recent meerdere zetels in de Senaat hebben verloren, wat extra spanning veroorzaakt¹¹.  Op 10 augustus wordt uiteindelijk een eerste akkoord bereikt dat de verhoogde tarieven aan beide kanten vernietigt en moet leiden tot een meer liberale handel in beide richtingen. Een bijkomend akkoord bevestigt de eerdere regeling over de invoer van half afgewerkt staal uit Europa naar de Verenigde Staten. Zij beloven zich ook niet te moeien met de bestaande handelsrelaties van de Europese Gemeenschap met andere mediterrane landen. De pasta-oorlog wordt daarmee (voorlopig) begraven¹².  

De geschiedenis leert ons dat in de daaropvolgende jaren, de pasta-oorlog regelmatig opnieuw opduikt. Amerikaanse pastaproducenten blijven hun Italiaanse concurrenten menigmaal beschuldigen van dumping, waarna de klachten belanden bij het US Department of Commerce, en er telkens opnieuw met hogere tarieven wordt gedreigd.

In 2025 dienen twee Amerikaanse bedrijven een klacht in over Italiaanse pasta, waarop het Department of Commerce besluit dat deze tegen te lage prijzen wordt verkocht. Hierop verhogen president Trump en de Amerikaanse overheid in september 2025 de importtarieven van dertien Italiaanse bedrijven tot 92%, bovenop de bestaande 15%, wat de prijs effectief tot 107% zou brengen, een verdubbeling van de prijs voor pasta vanaf januari 2026¹³. 

Er wordt getwijfeld aan het onderzoek van het US Department of Commerce. De London School of Economics and Political Science schrijft dat zij geen dumping vaststellen en dat er foutieve data zijn gebruikt. Daarnaast blijkt dat de bedrijven die de klacht hebben ingediend, zelf pastabedrijven bezitten in Italië, die geen last zouden hebben van de tarieven en voordeel halen bij een 107% importtaks¹⁴.  De Italiaanse media omschrijven de situatie als een ‘pasta-saga’ die aan de nationale trots raakt. ‘Want pasta is in Italië niet zomaar eten, maar een stukje identiteit. En dat stukje ligt nu, letterlijk, op het bord van Donald Trump.’¹⁵  Begin januari 2026 laat de Trump-regering weten dat ze terugkomt op haar beslissing. De aangeklaagde bedrijven kunnen volgens de Verenigde Staten de vele vragen van de US Department of Commerce opklaren en de tarieven op pasta worden ingetrokken¹⁶.

De pasta-oorlog toont hoe handelsconflicten tussen Europa en de Verenigde Staten zich in golven herhalen, telkens aangepast aan de politieke en economische context van het moment. Wat begon als een geschil over citrus en pasta in de jaren tachtig, blijft decennia later een illustratie van hoe economische belangen en geopolitieke macht elkaar blijven kruisen aan de onderhandelingstafel.