Na de Eerste Wereldoorlog bouwt Continental verder aan zijn kaartencollectie en verovert daarmee een vaste plaats naast de wegenkaarten van de Duitse automobielclub ADAC en tal van andere uitgaven die meestal als reclamedrukwerk worden verspreid (o.a. door brandstofleveranciers zoals ARAL).
Een promotiefolder uit 1934 illustreert dat Continental blijft inzetten op de wegenkaarten. “Ich will Dein Reiseführer sein… durch das Deutsche Land!”, staat te lezen op de folder waarmee Continental zijn reiskaarten promoot1 :
‘Wat is reizen in Duitsland toch geweldig! De landschappen zijn divers, de dorpen en steden vormen een levendig kleurenpalet. Duitsland leren kennen, met zijn vele unieke kenmerken, zijn bergen, valleien en rivieren, zijn prachtige oude klederdracht, zijn bewaard gebleven gebruiken en tradities, betekent een mooi stukje van onze wereld leren kennen. Op die reizen, met de auto of de motor, wijst een reisgids van Continental u betrouwbaar de weg. Laat de inhoud van dit kleine boekje u daarom adviseren bij het kiezen van de juiste kaart. U zult er zeker geen spijt van krijgen!’2
Voorzijde promotiefolder voor Continental-kaarten, met een verwijzing naar het rustig doorkruisen van het landschap, 1934 (Liberas).
De folder verschijnt een jaar na de machtsovername door de nationaalsocialisten. Net zoals de rest van het maatschappelijke leven is toerisme niet langer neutraal en maakt het deel uit van het maatschappelijk project van de nieuwe bewindvoerders. Nog geen half jaar na de oprichting in november 1933 telt de nazi-vrijetijdsorganisatie Kraft durch Freude (KdF) al twee miljoen Duitse vakantiegangers. KdF propageert uitdrukkelijk het “Autowandern”, het autotoerisme, waarmee natuur en techniek op aangename wijze aan elkaar worden gekoppeld. Nieuwe “Reichsautobahnen” worden daarom bewust doorheen aantrekkelijke landschappen getraceerd.
Precies dit publiek - de autoreiziger die “das Deutsche Land” wil leren kennen - is de doelgroep van de Continental wegenkaarten. De taal uit de folder, waarin de opsteller het heeft over zijn “prachtige oude klederdracht” (“alte, schöne Volkstrachten”) en “zijn bewaard gebleven gebruiken en tradities” (“treu bewahrte Sitten und Gebräuche”), sluit naadloos aan bij de romantische verheerlijking van het Duitse landschap en volk die de propaganda van die jaren kenmerkt. Continental verkoopt niet zomaar kaarten: het bedrijf surft - vermoedelijk vooral uit handelsinstinct en niet noodzakelijk uit ideologische overtuiging - mee op een golf van door de staat gestuurd reisenthousiasme dat in datzelfde jaar 1934 volop tot uiting komt. Het bedrijf stelt zich ook op andere terreinen eerder pragmatisch op.3
Achterzijde promotiefolder voor Continental-kaarten, met ruimte voor opdruk of stempel detailhandelaar die de wegenkaarten verkoopt, 1934 (Liberas).
- De reiziger krijgt bij Continental de keuze uit verschillende kaarten.
De Groene Continental-kaart (schaal 1:300.000, formaat 54 x 42 cm) is de populairste. Dankzij een gedetailleerde uitwerking met kleinere wegen is die niet alleen geschikt voor automobilisten, maar ook voor wandelaars. Zoals de folder zelf aangeeft, is het dan ook “die billigste Deutsche Volkskarte”. Naast Duitsland brengt de Groene kaart ook Zwitserland, Oostenrijk en de Italiaanse Alpen in kaart. De 54 verschillende bladen kunnen afzonderlijk, maar ook in een handige voordeelbox worden aangekocht.
Groene Continental-kaart (schaal 1:300.000, formaat 54 x 42 cm), 1934 (Liberas).
- De Rode Continental-kaart (schaal 1:200.000, formaat 80 x 62 cm) is iets groter en biedt een beter overzicht: voor de belangrijke steden worden de meest interessante verbindingswegen duidelijk uitgelicht.
Rode Continental-kaart (schaal 1:200.000, formaat 80 x 62 cm), 1934 (Liberas).
- De Blauwe Continental-kaart (schaal 1:300.000, formaat 80 x 62 cm) bestaat uit 19 delen en is duidelijk bedoeld voor de langeafstandsautomobilist.
Blauwe Continental-kaart (schaal 1:300.000, formaat 80 x 62 cm), 1934 (Liberas).
- De Gele Continental-kaart (schaal 1:1.500.000, formaat 85 x 72 cm) ten slotte is de ultieme overzichtskaart van Duitsland. De reiziger vindt er zelfs ook de op dat moment geplande of nog in aanleg zijnde nieuwe autosnelwegen (Reichsautobahnen) op terug. Belangrijk om te weten is dat er in 1934 van dat netwerk nauwelijks iets écht klaar is. In dat opzicht loopt de kaart voor op een project dat grotendeels slechts op papier bestaat.
Gele Continental-kaart (schaal 1:1.500.000, formaat 85 x 72 cm), 1934 (Liberas).
Naast de kaarten publiceert Continental op dat moment twee overzichtswerken. De Bruine Atlas (schaal 1:500000), met meer dan tweehonderd stadskaarten, belooft veel gebruiksgemak dankzij het indexsysteem. De Blauwe Atlas (schaal: 1:500000) is op dezelfde wijze opgevat maar richt zich op de Midden-Europese ruimte, van de Noordzee tot aan de Rivièra, van Warschau tot Parijs.
Bruine Atlas (schaal 1:500.000), 1934 (Liberas).
Blauwe Atlas (schaal 1:500.000), 1934 (Liberas).
Een op het eerste gezicht gewone commerciële productlijn (een bandenfabrikant die, net als Michelin, de autoreiziger aan zich probeert te binden) blijkt bij nader inzien toch wel onderhevig aan de tijdgeest te zijn. Een commerciële strategie - autoreizen stimuleren om meer banden te verkopen - sluit aan bij een staatsproject dat autotoerisme tot nationale zaak verheft.
Bronnen, noten en/of referenties
- Het document is terug te vinden in de Collectie Centre Belgique de Documentation Automobile, onderdeel van het archief van BEHVA (Belgian Historic Vehicle Association) dat in 2025 bij Liberas in bewaargeving kwam. Vrijwilligers en stagestudenten verwerken in 2025-2027 delen van deze collectie zodat een definitieve verwijzing (nog) niet mogelijk is.
- Eigen vertaling, gebaseerd op Google Translate. Originele tekst: ‘Schön ist das Reisen in Deutschland! Mannigfaltig sind seine Landschaften, vielgestaltig das bunte Bild seiner Dörfer und Städte. Deutschland kennen, mit seinen vielen Eigenarten, mit seinen Bergen, Tälern und Flüssen, mit seinen alten, schönen Volkstrachten, den treu bewahrten Sitten und Gebräuchen, das bedeutet, einen herrlichen Teil unserer Welt zu kennen. Auf solchen Fahrten, im Wagen oder mit dem Kraftrad, wird Ihnen einer der bewährten Continental Reiseführer Weg und Steg zuverlässig weisen. Lassen Sie sich deshalb durch den Inhalt dieses kleinen Heftes bei der Wahl des richtigen Kartenwertes beraten. Sie fahren gut dabei, das ist sicher!’
- Paul Erker, Zulieferer für Hitlers Krieg. Der Continental-Konzern in der NS-Zeit (Berlin/Boston: De Gruyter Oldenbourg, 2020). Net zoals heel wat andere Duitse bedrijven liet Continental een onderzoek uitvoeren naar de werking tijdens de nazi-periode. Een lijvige studie (meer dan 800 pagina’s) beschrijft in detail hoe de rubberfabrikant zich zowel voor als tijdens de oorlog aan de situatie heeft aangepast. Over de productie van de wegenkaarten of de maatschappelijke relevantie ervan is niets terug te vinden.
