Zonder Tripadvisor en Booking naar Nederland

De Cercle Colonial et Maritime¹ is sinds het begin van de 20ste eeuw actief in Brugge. De vereniging informeert haar leden via lezingen en uitstappen over thema's die met het havengebeuren te maken hebben. In de lente van 1934 plant het bestuur een tweedaagse uitstap naar Nederland. De excursie vraagt een intensieve voorbereiding: communicatie verloopt nog volledig via briefwisseling en de bureaus voor toerisme - de Verenigingen Voor Vreemdelingenverkeer (VVV) - spelen daarbij een sleutelrol.

De reis vindt plaats op zondag 29 en maandag 30 april 1934. Het vertrek is voorzien in de vroege ochtend in Brugge. De tocht per autobus verloopt verder via Eeklo, Gent, Sint-Niklaas en de pas geopende Waaslandtunnel in Antwerpen, over de grensovergang in Wuustwezel naar Breda, Geertruidenberg (brug), Gorinchem (veerpont) en Vianen, met een bezoek aan Utrecht, langs Hilversum en Bussum (moderne bouwstijl) en de Zuiderzee, via Naarden naar Amsterdam. De tweede dag vertrekken de Bruggelingen uit Amsterdam richting Haarlem, dwars doorheen de bloemenvelden vol tulpen, hyacinten en narcissen, naar Leiden en Den Haag, waar eveneens een bezoek plaatsvindt. In Delft staat een bezoek aan het nog jonge Waterkundig Laboratorium van de Technische Hogeschool op het programma. Via Rotterdam, Dordrecht, Willemsdorp en Moerdijk (veerpont) verwacht men in de late avonduren terug in Brugge te zijn. Deelnemers betalen 240 frank per persoon voor de volledige reis. Een fiks bedrag dat de deelnemers, afkomstig uit de betere Brugse kringen, zich wel kunnen veroorloven.²

Keuze transport en hotel

Als eerste werk wordt per brief prijs aangevraagd bij twee gerenommeerde reisbureaus uit Brussel, beide al sinds het einde van de 19de eeuw actief. Voyages Joseph Dumoulin, met kantoor op de Boulevard Adolphe Max, bezorgt een eenvoudige prijsopgave. Het eveneens bekende bureau Geurts uit de Nieuwstraat is enthousiaster en stelt meteen een uitgewerkt programma voor. Hun Pullman-autocars, die plaats bieden aan 24 personen, noemen ze zelf comfortabel, snel en veilig. Maar de wegverbinding tussen Brugge en Antwerpen laat in die tijd nog te wensen over. Geurts stelt daarom voor om eerst met de trein naar Brussel te reizen. De deelnemers kunnen daarbij genieten van 35 procent  groepskorting op hun treinkaartje. Waar een reisbureau vandaag routes en prijzen automatisch optimaliseert via een boekingsplatform, wordt dat soort maatwerk in die tijd nog geval per geval bekeken en voorgesteld. Uiteindelijk kiest de Cercle Maritime niet voor een van beide reisbureaus, maar voor Louis Traen, een Brugse ondernemer die drie bussen voorziet. Het aantal inschrijvingen klokt uiteindelijk af op 60 deelnemers.³

Door niet te kiezen voor een reisbureau of een standaardpakket, moet de organisatie alles zelf regelen. In een tijd zonder boekingsites verloopt het hele proces via briefwisseling. Contact wordt gelegd met het prestigieuze Hotel Suisse in de Kalverstraat te Amsterdam. Voor 5,25 gulden per persoon biedt het hotel een kamer aan met comfort, stromend water en telefoon, inclusief een stevig viergangenmenu en een ‘Hollandsch’ ontbijt. De Cercle Colonial gaat op het voorstel in en probeert nog wat af te dingen op de prijs, aangezien het aantal gasten uiteindelijk veel hoger uitvalt dan aanvankelijk gepland. In de correspondentie stellen de Bruggelingen bijkomende vragen over een bezoek aan Amsterdam, een eventueel bezoek aan een bloemenkwekerij, de beschikbaarheid van plaatselijke reisbrochures en mogelijke bijzondere activiteiten. 

In die tijd, zonder Tripadvisor, speelt het hotel nog een cruciale rol als lokale informatiebron. Hotel Suisse is bijzonder behulpzaam. Het laat in een overzichtelijk antwoord weten dat een stadsbezoek best plaatsvindt tussen 8 en 10 uur 's ochtends om het diner niet in de war te brengen, dat een bezoek aan de tulpenvelden te verkiezen is boven een bloemenkwekerij, dat de brochures volgens de VVV Amsterdam in herdruk zijn, en dat er altijd wel iets te doen is in de Amsterdamse theaters en cinema's. Een prijsvermindering komt dan weer niet ter sprake.⁴

Gastvrije VVV's

Om het programma verder in te vullen, vertrekken er brieven naar de VVV-bureaus van Utrecht, Delft, Gorinchem, Rotterdam en Den Haag. De Verenigingen Voor Vreemdelingenverkeer zijn lokale toerismebureaus waarvan sommige al sinds eind 19de eeuw actief zijn. Zij beantwoorden bereidwillig de vragen van reizigers, bieden plaatselijke gidsen aan en sturen op eenvoudig verzoek brochures op. Het is niet overdreven om in deze VVV-correspondentie een analoge voorloper te zien van wat vandaag door reviews, reisfora en algoritmes wordt ingevuld: lokale kennis, maar met de hand verzameld en per post verstuurd. 

Uit Utrecht komen enkele informatiegidsen, een suggestie voor een wandeltocht door de stad, en het nieuws dat er sinds enkele jaren een vaste brug ligt aan het Keizersveer bij Geertruidenberg. Uit Delft komt de waarschuwing dat autobussen in de stad zelf niet breder mogen zijn dan 2 meter. Desnoods kan in overleg met de politie een aangepaste route worden uitgestippeld. Dit zijn details die eraan herinneren hoe pril de infrastructuur voor gemotoriseerd massatoerisme in 1934 nog is: een touringcar rijdt vandaag door berg en dal zonder dat iemand aan de wegbreedte denkt, in de jaren ’30 is dat nog een reëel knelpunt. Nog in Delft kan de groep rekenen op een bezoek aan het Waterkundig Laboratorium van de Technische Hogeschool. Gorinchem bezorgt een kaartje met bezienswaardigheden en een uitgestippelde modelroute, met de geruststellende vermelding dat ‘iedere Gorinchemmer gaarne bereid is’ de weg te wijzen. Hilversum laat weten dat een bezoek aan het Raadhuis onmogelijk is op zondag. Rotterdam bezorgt eveneens een route van ongeveer een uur om de stad per autobus te bezoeken. Uit Den Haag komt de suggestie om het middagmaal te nemen bij Van Vugt, een restaurant aan de Bezuidenhoutseweg 11 dat in die jaren een place to be is.⁵

Hoffelijkheid

Ondanks al het voorbereidend werk, duiken achteraf nog twee kleine financiële tegenvallers op. Het is het soort onvoorziene gebeurtenissen dat blijkbaar tijdloos is. VVV Den Haag stuurt een brief met de vraag om een financiële tegemoetkoming voor enkele onvoorziene wachturen van de gids. De Cercle Colonial et Maritime verontschuldigt zich voor de vertraging en legt zonder morren de gevraagde som op tafel.⁶ Uit Hotel Suisse komt dan weer een brief met de mededeling dat bij de afrekening is vergeten de sinds 21 maart 1934 ingevoerde taks van 3 procent te verrekenen. De kring wordt daarom vriendelijk verzocht om nog 9,09 gulden bij te passen.⁷

Een verslag van de reis zelf is niet bewaard. Toch lijkt, achteraf beschouwd, alles goed verlopen te zijn: het bestuur van de Cercle Colonial et Maritime stuurt na terugkeer nog bedankingsbrieven naar de VVV's. Reizen en hoffelijkheid gaan duidelijk nog hand in hand, zo blijkt uit het schrijven aan VVV Utrecht, met uitdrukkelijke dank aan ‘die vriendelijke jonge heeren, die ons bij het bekijken van de stad hebben geleid’ en die ‘de weinige uren die we daarvoor vrij hadden tot een werkelijk genoeglijke tijd gemaakt’ hadden.⁸ 

Het dossier van deze excursie toont vooral hoe traag, persoonlijk en expliciet reizen in die periode nog is, van de eerste prijsaanvraag tot de laatste bedankbrief. Waar dat hele traject vandaag grotendeels geautomatiseerd en anoniem verloopt, is het in 1934 nog een zaak van vertrouwen, correspondentie en hoffelijkheid.

Deze bijdrage maakt deel uit van de reeks ‘Reiskofferverhalen’, waarin Liberas aan de hand van archiefstukken zoals brieven, reisverslagen, foto’s en krantenartikels historische reizen en persoonlijke blikken op de wereld opnieuw tot leven brengt.