Van elke zaak zijn sporen terug te vinden in de Liberas-collectie. De diverse cases wierpen een licht op bijzondere en soms vergeten episodes uit het verleden: een gifmengster, een politieman met een dubbele rol, een ingreep in het onderwijsbeleid. De auteurs waren de medewerkers van Liberas zelf, die elk vanuit hun eigen interesseveld en expertise – collectie, digitalisering, onderzoek, publiekswerking – een aansluitend onderwerp opdiepten.
De dossiers illustreerden hoe misdaden en processen vaak samenhangen met bredere maatschappelijke en ideologische spanningen, en raakten aan thema's als vrijheid van meningsuiting, onderwijs, denken en mensenrechten. Elke week verscheen er op onze website een nieuw verhaal, nu eens gebaseerd op één enkel document, dan weer gereconstrueerd uit uitgebreid persmateriaal.
Deze verhalen kwamen aan bod:
De moord op onderwijzer Alfons Nieman (1886)
Op de nacht van 19 september 1886 werd de gemeenteschoolonderwijzer Alfons Nieman vermoord aangetroffen in zijn woning in Elversele. Een inbreker had een ruit ingeslagen en hem met een snijdend wapen om het leven gebracht. Door de vernietiging van het parketdossier bij een brand in het Justitiepaleis tijdens de Eerste Wereldoorlog is de dader nooit geïdentificeerd. De moord bleef voor altijd een cold case.
In de zomer van 1925 stond de jonge leraar John T. Scopes in het Amerikaanse Dayton (Tennessee) terecht omdat hij zijn leerlingen de evolutieleer had onderwezen, in strijd met de lokale Butler Act. De zaak groeide uit tot een wereldwijd mediaspektakel in de strijd tussen wetenschap en religie, en ook de Belgische pers volgde het proces op de voet. In de collectie van Liberas zijn krantenverslagen bewaard die tonen hoe het 'Apenproces' ook in Vlaanderen levendig werd besproken.
Vanaf 1986 werd een Antwerpse notaris in de media — als 'Notaris X' — beschuldigd van seksueel misbruik van zijn zonen, en bovendien in verband gebracht met extreemrechtse netwerken en de mythische 'Roze Balletten'. De beschuldigingen bleken uiteindelijk verzonnen, maar de mediahysterie — aangewakkerd door bladen als Humo en De Morgen — leidde tot jarenlange rechtsstrijd, waarbij België in 1997 door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens werd veroordeeld wegens schending van de persvrijheid.
Marie Becker, de beruchte 'gifmengster van Luik', stond in juni-juli 1938 voor het Assisenhof van Luik terecht voor elfvoudige moord, poging tot moord, diefstal en schriftvervalsing. Het langdurige proces trok journalisten uit heel Europa en werd uitgebreid gevolgd door de liberale krant Het Laatste Nieuws, waarvan Liberas een bijna volledige collectie bewaart. Becker werd veroordeeld tot de doodstraf, omgezet in levenslange gevangenisstraf, en overleed in 1942 in de gevangenis.
De Gentse onderzoeksrechter Guy Jespers, door velen beschouwd als een onberispelijke magistraat, stond eind 1977-begin 1978 terecht voor moord, moordpoging en miljoenendiefstal. Het zou ‘het proces van de eeuw’ worden. De zaak draaide grotendeels op de verklaringen van de zakenman Luc De Cramer, die beweerde in opdracht van Jespers te hebben gehandeld. Jespers werd voor moord vrijgesproken maar wel tot twintig jaar cel veroordeeld; tot op heden blijft de waarheid in deze zaak omstreden.
In oktober 1872 weigerde de Vlaamse arbeider Jozef Schoep in Molenbeek zijn geboorteaangifte in het Frans te doen, waarop hij zelf — en niet de ambtenaar — werd vervolgd en beboet. De rechtszaak sleepte aan tot het Hof van Cassatie, dat in mei 1873 bovendien oordeelde dat advocaten niet in het Nederlands mochten pleiten, wat een golf van verontwaardiging veroorzaakte. Het incident werd een katalysator voor de eerste Belgische taalwet (1873) en is daarmee een mijlpaal in de Vlaamse strijd voor taalgelijkheid.
Het Proces De Buck (1864-1868)
Bénoît De Buck, overtuigd dat de jezuïetenorde zijn familiale erfenis had ingepikt via een tussenpersoon, belandde in 1864 voor het assisenhof van Brabant wegens schriftelijke doodsbedreigingen aan de jezuïetenprovinciaal, en werd verrassend vrijgesproken. Zijn advocaten grepen de gunst van de publieke opinie aan om vervolgens een burgerlijk erfenisproces te voeren dat pas in 1868 werd beslecht, en waarbij Liberas een zeldzame herdenkingspenning bewaart. De zaak weerspiegelt de diepe klerikaal-antiklerikale breuklijn die de Belgische samenleving in de 19de eeuw doorsneed.
De flamboyante Amerikaanse pianist Liberace daagde in 1959 de Londense krant Daily Mirror voor de rechter wegens lasterlijke insinuaties over zijn seksuele geaardheid door columnist William Connor ('Cassandra'), op een moment dat homoseksualiteit in het Verenigd Koninkrijk nog strafbaar was. Liberace ontkende alles onder ede en won de zaak, met een schadevergoeding van £8.000. Pas na zijn dood in 1987 werd bevestigd dat hij aan aids was gestorven, wat de ware aard van zijn privéleven eindelijk aan het licht bracht.
