Stories

In het archief van Het Laatste Nieuws-hoofdredacteur Marcel Stijns (1900-1967), bewaard in Liberas, zitten verscheidene persknipsels en kranten die de rechtszaak Liberace vs. Daily Mirror uit juni 1959 belichten. De zaak staat in de mediageschiedenis bekend als een cruciale strijd tegen laster en de bescherming van privacy.

Het proces-De Buck (1864-1868) in de collectie van Liberas

Liberas bewaart een bijzonder kleinood uit 1868, geliefd bij numismatici. Op de voorzijde van de 32 mm brede bronzen penning zien we een gevangene – met het (ongeluks)nummer 13 op zijn plunje genaaid – die net van zijn ketens is bevrijd. Hij houdt een zak open om muntstukken op te vangen die een jezuïet, met haviksneus en zwart habijt, letterlijk uitbraakt na een indigestie. De penning, een munt zonder vaste waarde die werd vervaardigd als herinneringsobject, verwijst naar de afloop van een berucht erfenisproces: de ‘affaire De Buck’ (1864-1868).

Op 19 oktober 1872 duikt ene Jozef, ook Gerard genaamd, Schoep op aan het gemeentehuis van Sint-Jans-Molenbeek. De kersverse vader stapt richting loket van de burgerlijke stand om er de geboorte van zijn zoon aan te geven. Schoep is eentalig Nederlands en wendt zich dan ook in zijn moedertaal tot de ambtenaar van dienst, die echter weigert zijn zoon in te schrijven. Aangiftes blijken immers enkel in het Frans te worden opgesteld en Schoep weigert om een voor hem onverstaanbare akte te ondertekenen.

In het recent geïnventariseerde archief van de West-Vlaamse politicus Hilaire Lahaye (1913-1986) herinnert een dossier (inventarisnummer 1441) aan de zaak Jespers, een Gentse assisenzaak (november 1977 – januari 1978) die een enorme media-aandacht kreeg omdat de hoofdbeklaagde de bekende onderzoeksrechter Guy Jespers was. Senator Lahaye stelde onmiddellijk na het proces een parlementaire vraag aan de minister van Justitie Renaat van Elslande.

In juni-juli 1938 is de Belgische pers in de ban van het assisenproces tegen gifmengster Marie Becker. In de collectie van Liberas valt onder andere de zeer uitgebreide aandacht op die de Brusselse liberale krant Het Laatste Nieuws aan de zaak besteedt.

De zaak-Notaris X hield jarenlang de hele samenleving in zijn greep. Het schandaal en de nasleep ervan zorgden ervoor dat dagbladen jarenlang gretig over de toonbank gingen. Uiteindelijk draait de zaak – los van de concrete beschuldigingen tegen notaris X – vooral om de vraag of journalisten in die periode moreel hebben gehandeld. Overtraden ze de journalistieke deontologie om kranten te verkopen? Of probeerden ze, met de kennis van toen, een maatschappelijk relevante kwestie aan te kaarten? In 1993, tien jaar na de start van de affaire, wordt ook voormalig Het Laatste Nieuws-journalist Piet Van Brabant met de zaak geconfronteerd, in zijn rol als docent persrecht.

In juli 2025 is het 100 jaar geleden dat in Dayton, Tennessee (VSA) een ophefmakend proces plaatsvond. Leraar John T. Scopes (1900-1970) werd ervan beschuldigd de zogenaamde Butler Act te hebben overtreden. Deze lokale wet verbood het doceren van de evolutietheorie in publieke onderwijsinstellingen. De rechtszaak stond symbool voor de strijd tussen religie en wetenschap. Het proces kreeg wereldwijd veel weerklank.

In de vroege ochtend van 20 september 1886 ontwaakte het landelijke dorpje Elversele in het Land van Waas met de kriebels van een nieuwe schooldag, maar ook onder de schaduw van een gruwelijke misdaad. Alphonse Nieman, geliefd onderwijzer en spilfiguur in het plaatselijke onderwijs, wordt die nacht op brute wijze vermoord in zijn woning naast de gemeenteschool. Deze moord zendt een schok door Elversele en geeft een blik op de spanningen van de Belgische schoolstrijd.

Pierre Lebrocquy wordt geboren in Gent op 1 februari 1797, twee jaar nadat een Franse bezetter de Oostenrijkse had vervangen. Zijn vader is deurwaarder bij het Gents gerechtshof en stuurt zijn zoon eerst naar het jezuïetencollege in Roeselare en vervolgens naar het Koninklijk College in Gent, waar hij zijn eerste stappen in de literatuur en de journalistiek zet.

De liberale econoom Fernand Rahier is in het interbellum een onvermoeibare intellectuele duizendpoot: o.a. auteur (fictie en non-fictie), voordrachtgever, journalist, leraar, boekhandelaar, uitgever. Vrijheid draagt hij hoog in het vaandel, en na de Duitse inval in 1940 wordt hij dan ook actief in het verzet. In juni 1941 wordt hij echter gearresteerd.

Hoe maakt Het Laatste Nieuws haar ambitie waar om een zo groot mogelijk publiek aan te spreken? Welke principes en doelstellingen hanteren leiding en redactie voor het samenstellen van de krant? En wat vinden de lezers in ruil voor 40 centiemen in een standaardnummer van hun krant?

Om de uitgave van de krant en enkele tijdschriften te bolwerken, beschikt Het Laatste Nieuws eind jaren dertig over een van de grootste krantenredacties van het land. Onder het waakzame oog van Julius Hoste leidt hoofdredacteur Marcel Stijns een diverse ploeg redacteurs, onder wie heel wat bekende figuren.

De Tweede Wereldoorlog heeft een enorme impact op het leven van de Belgische bevolking. Een kleine minderheid sluit zich aan bij het verzet of kiest voor collaboratie. De overgrote meerderheid voert echter een dagelijkse strijd om te overleven te midden van oorlogsgeweld, bezetting en aanhoudende voedseltekorten. Zo ook in de Diesterweg Schoolkolonie.

8 mei 1945. Na zes jaar oorlog capituleert nazi-Duitsland en is Europa bevrijd. De euforie maakt al snel plaats voor een nieuwe werkelijkheid: een wereld verdeeld tussen het liberale Westen en het communistische Oosten. Liberale denkers vluchten weg uit totalitaire regimes, maar vinden elkaar opnieuw in het Westen, verbonden door gedeelde idealen.

Naar aanleiding van de Koningskwestie beschrijft een socialistische spotbrochure uit 1950 Hilaire Lahaye als ‘te Ieper gedoopt, ontduiveld en ge-CVP-erd’. Naast Lahayes steun voor de terugkeer van Leopold III, is een minder gekend aspect van zijn ‘CVP-sering’ zijn inzet voor de belangen van de Belgische, en in het bijzonder de West-Vlaamse, landbouwers.

Driehonderdduizend exemplaren, driehonderd personeelsleden, één eigenaar. Het is een manier om de situatie van Het Laatste Nieuws aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog samen te vatten. De impact van journalist-politicus Julius Hoste jr. op zijn krant is zeer groot, al kan ook hij niet zonder (naaste) medewerkers.

Ook in de geschiedenis van het liberalisme zijn er figuren terug te vinden die op de achtergrond blijven maar een duidelijke stempel drukken en op een eigen manier heel actief zijn. Een dergelijke figuur is Adolf Droesbeke, concierge van de Vismarkt in Gent maar vooral een begaafd amateur-letterkundige.

De 19e-eeuwse dagbladpers was een stuk diverser en rijker dan het huidige aanbod. De afschaffing van het dagbladzegel in 1848, een vorm van belasting die in 1797 was ingevoerd waardoor kranten zelfs voor de middenklasse dikwijls te duur waren, had voor een explosie van nieuwe titels gezorgd en de eerste populaire ‘centenbladen’ deden hun intrede. Velen stortten zich gretig op die nieuwe markt en dat hoefden niet altijd traditionele ‘gazettiers’ te zijn.

In juni 1938 bestaat de liberale krant Het Laatste Nieuws al vijftig jaar. Tijdens die halve eeuw is de titel uitgegroeid tot het populairste Nederlandstalige dagblad in België, met een oplage, middelen en infrastructuur waarvan de concurrerende kranten enkel kunnen dromen.

Vanaf 1 januari 2025 staan in Vlaanderen dertien nieuwe fusiegemeenten op de kaart. Eén daarvan is de fusie van de stad Lokeren en de gemeente Moerbeke-Waas. Ook de lokale afdelingen van Open Vld fusioneren en trekken op 13 oktober 2024 onder de naam Lokaal Liberaal naar de kiezer. Het is een lijst met twee liberale burgemeesters: Filip Anthuenis (Lokeren) en Stijn De Schepper (Moerbeke).